Wydawnictwo Czarne zapowiadało, że polski przekład najnowszej powieści Herty Müller „Atemschaukel” (polski tytuł roboczy„Huśtawka oddechu”) wyjdzie w marcu 2011 roku. Ale teraz, gdy autorce przyznano literacką Nagrodę Nobla, można się spodziewać, że książka ukaże się wcześniej.

„Huśtawka oddechu”, w przekładzie Katarzyny Leszczyńskiej, ukaże się w serii „Proza świata”. Z zapowiedzi wydawcy możemy się dowiedzieć, że powieść Müller jest fikcyjną autobiografią Niemca z Rumunii, Leopolda Auberga, który gdy miał siedemnaście lat, został zesłany na roboty przymusowe do Związku Radzieckiego.

Takich jak Auberg było dużo więcej. Zaraz po II wojnie światowej około 80 000 rumuńskich Niemców zesłano do obozów pracy między Dniepropietrowskiem a Donieckiem. Jedną z deportowanych była matka Herty Müller. Jak czytamy w omówieniu „Huśtawki oddechu”,  „jej przemilczana historia stała się pierwszym impulsem do napisania tej książki. Od matki Müller dowiedziała się niewiele. „Zimno jest gorsze niż głód”, „Wiatr jest zimniejszy od śniegu” – wyrwane z kontekstu zdania zastępowały opowiadanie o obozie. Müller zapragnęła zrozumieć, co się za nimi kryje. Umożliwił jej to pisarz i poeta Oskar Pastior, którego surrealistyczne wiersze jeszcze w Rumunii dawały jej oparcie, który też był jednym z deportowanych. Jego niesamowita pamięć szczegółu stworzyła tę książkę. On opowiadał, ona zapisywała, potem razem konstruowali historię – zmyślenie stało się  motorem ich pracy, ponieważ jak mówi Herta Müller, trzeba się oddalić od rzeczywistości, żeby ją „uchwycić”. Rzeczywistość głodu można oddać jedynie surrealistycznym językiem, gdyż postrzeganie w rauszu, w jaki wprawia chroniczny głód, różni się od tego z pełnym żołądkiem. Była z Pastiorem na Ukrainie, wpatrywała się w tamten świat tak długo, aż po zamknięciu oczu zobaczyła drogę z obozu na pole kartofli. W roku 2006 Pastior umarł. Po rocznej przerwie Müller  zdecydowała się napisać książkę sama. Była mu to winna”.

Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury za rok 2009 otrzymała niemiecka pisarka Herta Müller – ogłosiła Szwedzka Akademia. Werdykt noblowskich jurorów odczytał w Sztokholmie dziennikarzom Peter Englund, sekretarz Szwedzkiej Akademii.

W uzasadnieniu szwedzkich akademików możemy przeczytać, że niemiecka pisarka z „poetyckim wyczuciem i bezpośredniością prozy opisuje losy wywłaszczonych”.

Urodzona w 1953 roku Müller pochodzi z Rumunii. Dzieciństwo i młodość spędziła w kraju komunistycznej dyktatury i tam rozpoczęła karierę literacką (1982 – powieść „Niziny”), szybko przerwaną zakazem publikacji. Prześladowana przez władze za odmowę współpracy z Securitate, wyemigrowała do Niemiec w 1987 roku. W Polsce jej książki ukazują się nakładem wydawnictwa Czarne, m.in. „Król kłania się i zabija”, „Dziś wolałabym siebie nie spotkać”, „Głód i jedwab”, „Sercątko”. Inne tytuły jej książek to: „Człowiek jest tylko bażantem na tym świecie”, „Huśtawka oddechu”, „Lis już wtedy był myśliwym”.

W swojej twórczości niemiecka pisarka stawia fundamentalne pytania o to, czym jest kłamstwo i prawda, pytania o wartośi, jakimi nalezy kierować się w życiu.

Jedną z najgłośniejszych powieści Müller jest opublikowana w 1994 roku powieść „Sercątko”, ukazująca obraz z życia Rumunii w czasach reżimu Ceausescu. Jak czytamy na stronie wydawnictwa Czarne, główny wątek książki stanowią losy czwórki studentów – narratorki, Georga, Edgara i Kurta – których zbliża do siebie samobójcza śmierć Loli, koleżanki z akademika. Ich przyjaźń przyjmuje z konieczności tajny charakter – są bowiem śledzeni, ich rzeczy przeszukiwane, listy – konspiracyjnie obwiązywane włosem – kontrolowane. Wiersze, notatki pamiętniki trzymają z dala od miejsca zamieszkania, w sekretnych kryjówkach. Niebawem rozpoczynają się przesłuchania. Kapitan służby bezpieczeństwa Pjele psychicznie i fizycznie pastwi się nad rzekomymi wywrotowcami. Prześladowania jeszcze bardziej wzmacniają emocjonalną więź czwórki. Ich przyjaźń jest pancerzem ochronnym, oazą normalności w świecie, w którym dyktatura wypacza relacje międzyludzkie.

Herta Müller jest laureatką wielu prestiżowych nagród literackich, w tym Nagrody im. Kleista (1994), Europejskiej Nagrody Literackiej Aristeion (1995), Nagrody Fundacji im. Konrada Adenauera w dziedzinie literatury (2004) oraz Berliner Literaturpreis-Heiner-Müller-Gastprofessur (2005).

Ceremonia rozdania nagród Nobla (z wyjątkiem nagrody pokojowej) odbędzie się 10 grudnia 2009 w Sztokholmie. Tradycyjnie medale i dyplomy wręczy laureatom król Szwecji Karol Gustaw XVI.